Θετικές συγκλίσεις αντί διαχωρισμών απόλυτης έχθρας

Η βιασύνη εγκυμονεί τον κίνδυνο η δίκαιη κρίση να αποβεί άδικη, όπως λ.χ. η βιασύνη βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ να αντιτεθούν στην απόφασή του να προσχωρήσει στο νέο κόμμα του Τσίπρα, παρεμποδίζοντας, έτσι, την αυτοδυναμία που απαιτεί η υλοποίηση του προγράμματός του. Αλλά το ηθικο-πολιτικό ζήτημα που μας ενδιαφέρει, εδώ, είναι γενικότερο και εστιάζει στο ερώτημα πού πηγαίνει και τι χρειάζεται ο σύγχρονος κόσμος, εν όψει του κινδύνου να ανατιναχθεί στον αέρα, με μέσα αποφυγής του βιβλικού ενδεχόμενου τα πυρηνικά και την άνανδρη χρήση ντρόουν εναντίον εκατομμυρίων αμάχων που σύρονται σε μια «ζωή προς θάνατον» και στη δεινή τους εξάντληση.

Η Δύση, με τη νεοφιλελεύθερη οικονομία της αγοράς υπερεξελισσόμενων οπλικών συστημάτων, μπρος στην απογύμνωση της φοβικής βλέψης της για πλανητική υπερίσχυση, μετονομάζει τους πολέμους που εγείρουν ανεξέλεγκτοι πολιτικο-οικονομικοί ανταγωνισμοί σε πολιτισμικές αναμετρήσεις, αφού η παγκοσμιοποίηση προϋπέθεσε και συνεπάγεται βίαιες ομογενοποιήσεις του τρόπου ζωής, ηθών και κουλτούρας των πολιτισμών του πλανήτη.

Ωστόσο, με τις πολιτισμικές κατακτήσεις της ευρωπαϊκής παιδευτικής της παράδοσης, αντί να συνεχίζει ό,τι έκανε, επικαλούμενη προσχηματικά το πολιτισμικό της εποικοδόμημα, χρειάζεται να πετάξει το επικίνδυνο προσωπείο που την έκανε να απολέσει μοναδικές ιστορικές ευκαιρίες για θετική σύγκλιση αντί του ψυχρού πολέμου, ενσωματώνοντας στην Ευρώπη την τότε Σοβιετική Ενωση και ακολουθώντας το παράδειγμά της να συμβάλει στην ενδυνάμωση του Τρίτου Κόσμου, μετά τη μακραίωνη αποικιοκρατική εκμετάλλευσή του. Πράγμα που δεν είναι δυνατό χωρίς την υπεράσπιση των θεσμικών μηχανισμών οργάνωσης των δημοκρατικών χωρών που θα ήλεγχαν -κι αυτό είναι το πιο δύσκολο- την ανεξέλεγκτη οικονομική ανισότητα εξαιτίας των γιγαντιαίων εθνικών και υπερεθνικών μονοπωλίων.

Ασφαλώς, η Ιστορία βαρύνεται με τη μακραίωνη επιθετικότητα του Ισλάμ, την καταπάτηση του ινδικού πολιτισμού από τους Αραβες, τη βλέψη κατάκτησης της Ευρώπης από τους Οθωμανούς ή τη ρωμαϊκή κατάκτηση του ελληνικού κόσμου που επέφερε η διάσπαση της αλεξανδρινής αυτοκρατορίας, όπως και με τον συγκρουσιακό εν γένει χαρακτήρα της γήινης εμμένειας. Διασώζει, όμως, και τις ιδέες που εξύφανε η Ευρώπη, στη βάση κοινών για όλους αρχών για παραδειγματική αποκλιμάκωση των γήινων συγκρούσεων κάθε λογής. Μόνο που η Δύση θεώρησε σύμφορο να τις ξεχάσει, μετατρέποντας τις σχέσεις αποικιοποίησης που ανέπτυξε, σε πνεύμα οριενταλιστικό, με τις άλλες ηπείρους, σε βίαιες αντιπαραθέσεις, οδηγούμενη ακόμη και σε αντιδικίες Βορρά-Νότου, στο εσωτερικό της. Αργά ή γρήγορα, λοιπόν, θα χρειαστεί να αναγνωρίσει τις συνέπειες των στρατηγικών βίας που επέβαλε, αποκαθιστώντας την ανισορροπία που προκάλεσε το καθεστώς τεχνοδικίας που επέβαλε σε ολόκληρο τον πλανήτη. Πώς, όμως;

Φαίνεται πως άλλος τρόπος δεν υπάρχει από το να νοηματοδοτήσει το κοσμικό καθεστώς της ανθρωποδικίας που συνέλαβε ως ιδέα, με μια μακροπρόθεσμα ανθρωπίνως δυνατή δίκαιη αναδιανομή των γήινων πόρων που υπεράντλησε η ίδια. Θα υποχρεωθεί προς τούτο -κι αυτό είναι, είπαμε, το δυσκολότερο- να εξισορροπήσει την ανισότητα που προκαλούν ελάχιστοι σε αριθμό ιδιώτες, με την εξαγορά και τον έλεγχο της θεσμικής οργάνωσης δημοκρατικών κρατών. Γιατί το πρόταγμα δεν μπορεί να είναι άλλο από την αυτόβουλη απελευθέρωση των πληθυσμών του πλανήτη από το δόγμα της απόλυτης έχθρας και της απάνθρωπης βίας των κάθε λογής ταλιμπάν που ελλοχεύουν σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη.

Εν κατακλείδι, το ζήτημα είναι κατά πόσον η Δύση είναι σε θέση, παρά τη διαφθορά και την παρακμή της, να ενεργοποιήσει τις δικές της πολιτισμικές κατακτήσεις, που μπορούν να κάνουν τον κόσμο λιγότερο απάνθρωπο απ’ όσο κατάντησε, με πρώτη κατάκτηση ανάμεσά τους τον έλεγχο του τρόπου νομιμοποίησης και εφαρμογής της πολύπλοκης γνώσης στη διεθνή πολιτικο/οικονομικο/πολιτισμική σκηνή. Γιατί δεν αρκεί πλέον ένας πρώτος αναστοχασμός των ιστορικών πεπραγμένων και δρώμενων∙ χρειάζεται σαν ζύγιασμα κι ένας δεύτερος πάνω στον πρώτο. Το ζούμε και μάθαμε: Ο πλανήτης ριγμένος σε μια περιδίνηση δικαιικών κρίσεων με γνώμονα αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα (δικά μας vs δικά τους) ζει την αδιέξοδη α-πορία του δόγματος της απόλυτης έχθρας, που καταλύει τη ζωή με δικαιοσύνη ως γνώμονα σκέψης και δράσης.

*Ομ. καθηγήτρια φιλοσοφίας