Pax Iranica: Η μάχη του Ιράν για πλήρη έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και η νέα τάξη στη Μέση Ανατολή

Μέχρι πριν από λίγους μήνες, η διεθνής κοινότητα θεωρούσε ότι η πιο δύσκολη διαπραγμάτευση ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη αφορούσε το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και τις αμερικανικές κυρώσεις. Σήμερα, αυτή η εικόνα μοιάζει ξεπερασμένη.

Η επίθεση των Φρουρών της Επανάστασης στο κυπριακής σημαίας πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων GFS Galaxy, οι μαζικές αμερικανικές επιδρομές σε περίπου 140 στρατιωτικούς στόχους και η ανακοίνωση της Τεχεράνης ότι τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά μέχρι νεωτέρας δεν αποτελούν μεμονωμένα επεισόδια.

Συνθέτουν το περίγραμμα μιας νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας.

Το Ιράν δείχνει αποφασισμένο να μετατρέψει τον έλεγχο του Ορμούζ στο σημαντικότερο στρατηγικό του όπλο και να επιβάλει μια νέα περιφερειακή ισορροπία, αυτό που αρκετοί αναλυτές περιγράφουν ήδη ως Pax Iranica.

Από τις κυρώσεις στον έλεγχο της παγκόσμιας ενέργειας

Η σημερινή κρίση αποκαλύπτει μια θεμελιώδη αλλαγή στις επιδιώξεις της Τεχεράνης.

Η οικονομική ανακούφιση από τις αμερικανικές κυρώσεις εξακολουθεί να έχει σημασία, αλλά φαίνεται πως δεν αποτελεί πλέον τον βασικό στόχο.

Αυτό που επιδιώκει πλέον το ιρανικό καθεστώς είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο: να αναγνωριστεί ως η κυρίαρχη δύναμη του Περσικού Κόλπου και ο αποκλειστικός εγγυητής της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Δεν είναι τυχαίο ότι η Τεχεράνη δεν αρκέστηκε στο να απορρίψει το αμερικανικό αίτημα για ελεύθερη διέλευση των πλοίων.

Αντιθέτως, διακήρυξε ότι τα Στενά θα ανοίξουν μόνο υπό «ιρανικές ρυθμίσεις», απορρίπτοντας κάθε αμερικανική απαίτηση για διεθνή ελευθερία της ναυσιπλοΐας.

Με άλλα λόγια, το Ιράν επιχειρεί να μετατρέψει ένα διεθνές θαλάσσιο πέρασμα σε εργαλείο άσκησης κυριαρχίας.

REUTERS

Το Ορμούζ είναι πολύ περισσότερα από ένα στενό πέρασμα

Η γεωγραφία εξηγεί γιατί το διακύβευμα είναι τόσο μεγάλο. Από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου, καθώς και σχεδόν το σύνολο των εξαγωγών LNG του Κατάρ, του μεγαλύτερου εξαγωγέα υγροποιημένου φυσικού αερίου στον κόσμο.

Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κουβέιτ, Ιράκ και Κατάρ εξαρτώνται από αυτόν τον στενό θαλάσσιο διάδρομο όχι μόνο για τις ενεργειακές εξαγωγές τους αλλά και για την εισαγωγή τροφίμων, πρώτων υλών και βιομηχανικών προϊόντων.

Κάθε επίθεση σε πλοίο, κάθε νέα απειλή ή ακόμη και η αβεβαιότητα γύρω από τη λειτουργία των Στενών αρκεί για να εκτινάξει τα ασφάλιστρα κινδύνου, να αυξήσει το κόστος μεταφοράς και να πυροδοτήσει άνοδο στις διεθνείς τιμές ενέργειας.

Γι’ αυτό και η σημερινή κρίση δεν αφορά μόνο τη Μέση Ανατολή. Αφορά ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.

Το μήνυμα της Τεχεράνης

Η σημερινή κλιμάκωση δείχνει ότι το Ιράν επιχειρεί να επιβάλει ένα νέο δόγμα. Η επίθεση στο GFS Galaxy, αλλά και η ανακοίνωση περί δεύτερου πλήγματος σε πλοίο στα Στενά, δεν στοχεύουν μόνο στην πρόκληση στρατιωτικής πίεσης.

Στέλνουν ένα πολιτικό μήνυμα. Η Τεχεράνη επιχειρεί να πείσει ότι καμία εμπορική διέλευση δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς τη δική της ανοχή.

Το μήνυμα δεν απευθύνεται μόνο στην Ουάσιγκτον. Απευθύνεται κυρίως στις μοναρχίες του Κόλπου, οι οποίες καλούνται ουσιαστικά να αποδεχθούν ότι η ασφάλεια της περιοχής δεν θα καθορίζεται πλέον από την αμερικανική στρατιωτική παρουσία αλλά από τους όρους που θέτει η Ισλαμική Δημοκρατία.

REUTERS

Η δύσκολη θέση του Τραμπ

Για την κυβέρνηση Τραμπ, το δίλημμα είναι εξαιρετικά σύνθετο. Η αμερικανική στρατιωτική ισχύς παραμένει αδιαμφισβήτητη.

Οι σημερινές επιδρομές σε περίπου 140 στόχους απέδειξαν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να πλήξουν σχεδόν οποιαδήποτε στρατιωτική υποδομή του Ιράν. Ωστόσο, η στρατιωτική υπεροχή δεν μεταφράζεται αυτόματα σε έλεγχο της κατάστασης.

Παρά τα επανειλημμένα πλήγματα, η Τεχεράνη εξακολουθεί να μπορεί να απειλεί τη ναυσιπλοΐα. Και αυτό είναι το βασικό πρόβλημα για την Ουάσιγκτον.

Η αμερικανική κυβέρνηση μπορεί να καταστρέφει εκτοξευτές πυραύλων, αποθήκες drones και παράκτια ραντάρ, όμως δεν έχει ακόμη καταφέρει να εξασφαλίσει ότι ένα εμπορικό πλοίο μπορεί να διασχίσει το Ορμούζ χωρίς να δεχθεί επίθεση.

Αυτό ακριβώς κατέδειξε το σημερινό επεισόδιο.

Μια επικίνδυνη ισορροπία

Το παράδοξο είναι ότι τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη εμφανίζονται πεπεισμένες ότι βγήκαν ενισχυμένες από τον πόλεμο που ακολούθησε τα πλήγματα του Φεβρουαρίου.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούν ότι αποδυνάμωσαν σημαντικά τις στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν.

Η Τεχεράνη, αντίθετα, πιστεύει ότι κατάφερε να επιβιώσει, να διατηρήσει τον έλεγχο του καθεστώτος και να επιβάλει νέα δεδομένα στον Περσικό Κόλπο.

Αυτή η αντίληψη της «διπλής νίκης» είναι ίσως ο μεγαλύτερος κίνδυνος. Όταν και οι δύο αντίπαλοι θεωρούν ότι έχουν το πάνω χέρι, οι πιθανότητες συμβιβασμού μειώνονται δραματικά.

REUTERS

Ο άγνωστος παράγοντας Μοτζταμπά Χαμενεΐ

Την ίδια στιγμή, παραμένει ασαφές ποιος λαμβάνει τις τελικές αποφάσεις στην Τεχεράνη.

Ο νέος ανώτατος ηγέτης, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, δεν έχει εμφανιστεί δημόσια από την ανάληψη των καθηκόντων του μετά τον θάνατο του πατέρα του.

Ιρανικές πηγές αποδίδουν την απουσία του σε τραυματισμούς που υπέστη κατά την επίθεση στην οποία σκοτώθηκε ο Αλί Χαμενεΐ και σε αυξημένα μέτρα ασφαλείας.

Ωστόσο, όσο η απουσία παρατείνεται, τόσο εντείνονται οι εκτιμήσεις ότι σημαντικό μέρος των αποφάσεων λαμβάνεται από τους Φρουρούς της Επανάστασης και από ανταγωνιστικά κέντρα ισχύος στο εσωτερικό του καθεστώτος.

Αυτό καθιστά ακόμη πιο δύσκολη οποιαδήποτε διαπραγμάτευση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η σκιά πάνω από τις αγορές

Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στη στρατιωτική αντιπαράθεση.

Η αβεβαιότητα γύρω από το Ορμούζ μεταφράζεται σχεδόν άμεσα σε υψηλότερες τιμές πετρελαίου, ακριβότερα ασφάλιστρα για τα δεξαμενόπλοια, αυξημένο κόστος μεταφοράς και νέες πληθωριστικές πιέσεις.

Για την Ευρώπη, που εξακολουθεί να αναζητά ενεργειακή σταθερότητα μετά τις ανατροπές των τελευταίων ετών, κάθε νέα κρίση στον Περσικό Κόλπο αποτελεί σοβαρή απειλή.

Για τη διεθνή ναυτιλία, σημαίνει ακριβότερα δρομολόγια, μεγαλύτερους χρόνους διέλευσης και αυξημένο λειτουργικό κόστος.

Το πραγματικό διακύβευμα

Η σημερινή κλιμάκωση αποκαλύπτει ότι η αντιπαράθεση ΗΠΑ – Ιράν δεν αφορά πλέον μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα ή τις οικονομικές κυρώσεις.

Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιος θα καθορίζει τους κανόνες ασφαλείας σε μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του κόσμου.

Η Τεχεράνη επιχειρεί να οικοδομήσει μια Pax Iranica, στην οποία ο Περσικός Κόλπος θα λειτουργεί υπό τη δική της γεωπολιτική επιρροή και οι γειτονικές αραβικές μοναρχίες θα αναγκάζονται να συνυπολογίζουν πρωτίστως την ιρανική ισχύ.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, από την άλλη, δεν μπορούν να αποδεχθούν ένα τέτοιο προηγούμενο, καθώς θα έθετε υπό αμφισβήτηση δεκαετίες αμερικανικής κυριαρχίας στον Κόλπο και θα μετέβαλλε τις ισορροπίες στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Η μάχη, επομένως, δεν αφορά μόνο δύο αντίπαλα κράτη. Αφορά το ποιος θα γράψει τους κανόνες της επόμενης ημέρας στη Μέση Ανατολή. Και όσο τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν το επίκεντρο αυτής της αναμέτρησης, ο κίνδυνος μιας νέας γενικευμένης σύγκρουσης θα εξακολουθεί να βαραίνει όχι μόνο την περιοχή, αλλά και την παγκόσμια οικονομία.