«Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν: Υπαρξισμός και Θέαμα.

Για την “Οδύσσεια” του Κρίστοφερ Νόλαν ισχύουν πρωτίστως τα εξής. Πρώτον, πρόκειται για την πιο πιστή και ταυτόχρονα την πιο παιδεμένη μεταφορά του κειμένου, καθώς ακολουθεί σχεδόν κατά γράμμα την αφηγηματική ροή του. Δεύτερον, ο Νόλαν έχει επιλέξει να υποβαθμίσει το Φανταστικό στοιχείο, υπερτονίζοντας τον ρεαλισμό. Έτσι, οι Θεοί (με εξαίρεση την Αθηνά – εξαιρετική η Ζεντάγια) δεν εμφανίζονται ποτέ. Η κάμερα δεν κάνει ούτε ένα κοντινό στις Σειρήνες.

Οι δε άντρες του Οδυσσέα βγαίνουν από τη σπηλιά του Κύκλωπα περπατώντας στα τέσσερα, με δεμάτια στη πλάτη καθώς, έτσι όπως είναι δυο μέτρα παλικάρια, δε θα μπορούσαν να κρυφτούν κάτω από ένα αρνί – το θέαμα, οπτικά, θα ήταν γελοίο. Τρίτον, η ταινία αποτελεί στην πραγματικότητα μια κινηματογραφική πραγμάτεια πάνω στην “Οδύσσεια”, μασκαρεμένη ως θεαματικό blockbuster καθώς μεταφέρει στο σήμερα τις κυρίαρχες σημάνσεις του Ομήρου (ο νόστος, το πέρασμα σε μια νέα εποχή). Ένα στοιχείο να “κουνήσεις” στο πρωτότυπο, έχεις επηρρεάσει ταυτόχρονα και τις τρεις αυτές παραμέτρους.

Και όλα αυτά ενώ στήνεις υπερθέαμα και πρέπει να γεμίσεις τα ταμεία. Ίσως να δυσκολευτεί το αμερικάνικο κοινό να συνηθίσει αυτή την έντονα μυστηριακή αφήγηση (που, παραδόξως, λειτουργεί μια χαρά και χωρίς το Φανταστικό στοιχείο), σε όλη του τη φιλμογραφία όμως, ο Νόλαν έκανε ταινίες ανθρωποκεντρικές που αλλοίωναν τον χρόνο (Memento, Inception, Δουνκέρκη), που θα πει ο άνθρωπος θεώρησε πως είναι έτοιμος επιτέλους να αναμετρηθεί με την Οδύσσεια. Άλλωστε, όλοι οι ήρωες του έχουν όλα τα γνωρίσματα του Οδυσσέα, έτσι όπως αγωνίζονται διαρκώς να διατηρήσουν την ταυτότητά τους απέναντι στον χρόνο, τη μνήμη και την πραγματικότητα.

Όπως λοιπόν η Οδυσσεια του Ομήρου δεν είναι ένα απλό μυθολογικό έπος, έτσι και η “Οδυσσεια” του Νόλαν είναι μια θεαματική μεν, αλλά πρωτίστως στοχαστική εξερεύνηση του τι σημαίνει “επιστρέφω” (όχι μόνο σε έναν τόπο, αλλά και στον εαυτό μου) – μέχρι να οδηγηθούμε φυσικά στην υπερθεαματική σφαγή των μνηστήρων. Και είναι σίγουρα η καλύτερη μεταφορά της ιστορίας – αλλά όχι και η καλύτερη ταινία του. Εξαιρετικός Οδυσσέας ο Ματ Ντέιμον, ιδανική Καλυψώ η Σαρλίζ Θέρον, κάπως μπουνταλάς Αντίνοος ο Ρόμπερτ Πάτισον, πατάει κάπου και μια μικρή υστερία η Αν Χάθαγουέι που σκέφτεσαι αμέσως “ελληνίδα μάνα”, κι όσο για το καστινγκ της Λουπίνα Νιόνγκο ως Ωραίας Ελένης (δυό λεπτά εμφανίζεται όλα κι όλα), αυτό πατά πάνω σε μια λογική καθαρά κινηματογραφική: Για ποιο λόγο να προκύψει ένα τέτοιο αιματοκύλισμα, αν όχι για μια γυναίκα που δε μοιάζει με καμία άλλη; Όπως έγραφε κάποτε ο Ραφαηλίδης για τον Γκρίφιθ της “Γέννησης ενός Έθνους”, έτσι και ο Νόλαν, “δεν καταλαβαίνει ούτε από ρατσισμό, ούτε από αντιρατσισμό – μόνο από κινηματογράφο καταλαβαίνει”.